column

Privacydebat is nuttig, maar Snowdens actie deugt niet?

Door de onthullingen van klokkenluider Snowden ongefundeerd te bestempelen als het bedreigen van de staatsveiligheid, gaat Trouw-columnist Rob de Wijk niet alleen voorbij aan de ernstige implicaties voor rechtsstatelijke waarborgen door surveillanceprogramma’s als PRISM. In het verlengde daarvan ondermijnt hij de vrijheid van meningsuiting als pijler van een vrije en open samenleving. Dat schrijft voorzitter van het Platform Bescherming Burgerrechten Tijmen Wisman in een reactie op het stuk van De Wijk.

In een artikel van Rob de Wijk beoordeelt deze de actie van Edward Snowden en meent dat deze niet deugt. Sterker nog, volgens Rob kunnen wij onze landen net zo goed meteen aan internationale syndicaten van misdadigers en terroristen overleveren. Of aan Chinezen en Russen aangezien deze, kennelijk, in zijn logica het even kwaad met ons voor hebben. Snowden is volgens hem schuldig aan het delen van economische en militaire geheimen. In Rob zijn wereld heeft Snowden aan terroristen geopenbaard dat hun telefoon- en internetlijnen worden afgetapt, daarvoor mailden ze dagelijks met elkaar wanneer de volgende aanslag op de agenda stond.

Hoewel ik graag de nuance zoek, komt het artikel van de heer de Wijk op mij over alsof hij weinig begrijpt van hetgeen waarover hij schrijft. Het meest opvallende is dat hij nalaat aan de lezer duidelijk te maken waarom Snowdens actie niet deugt. Dit lijkt te volgen uit de laatste alinea van zijn artikel (losjes aangehaald in mijn eerste alinea). De heer De Wijk stelt het delen van informatie die aantoont dat de toevertrouwde macht aan inlichtingendiensten op grove wijze wordt misbruikt, gelijk met het bedreigen van de staatsveiligheid. Hij laat na om te onderbouwen waaruit deze bedreiging bestaat en gaat voorbij aan het feit dat Snowdens onthullingen erop wijzen dat de operaties van de NSA onvoldoende zijn onderworpen aan rechtsstatelijke waarborgen: sinds Montesquieu zijn we het er over eens dat dit essentieel is voor het behoud van vrijheid. Over de deugdzaamheid van inlichtingendiensten die op massale schaal het communicatieverkeer van onschuldige burgers onderscheppen, filteren en opslaan velt hij geen oordeel. Deze daad van wantrouwen die tegen eenieder gericht kan zijn – geen mens weet of hij het  lijdend voorwerp in een dataverzameling is – zorgt voor een ongekend negatief effect op ieders vrije communicatie en daarmee op één van de fundamenten van onze democratische rechtsstaat. Dat softwareprogramma’s, waar wij de werking niet van kennen, al ons dataverkeer inkijken, onderzoeken, besnuffelen en beslissen over wat er wordt bewaard in databases van de inlichtingengemeenschap, heeft onvermijdelijk een remmend effect op onze uitingsvrijheid.

Snowden heeft inderdaad toegang tot militaire en economische geheimen die hij voor goed geld kan verkopen. Informatie die zelfs meer waard is zolang Amerika niet van de verkoop weet. Met deze informatie kan hij daadwerkelijk het Amerikaanse inlichtingenapparaat beschadigen, of in zijn eigen woorden: ‘you could shut down the surveillance system in an afternoon’. In plaats daarvan heeft hij ervoor gekozen om deze informatie te openbaren via de legitieme weg van de vrije pers, zodat er een publiek debat gevoerd kon worden over maatregelen die in het geheim tegen de eigen bevolking zijn ingevoerd. Met deze beslissing ruilde hij zijn dikbetaalde baan, zijn vriendin en zijn leventje op Hawaï in voor een onzeker bestaan, ontworteld en opgejaagd in een staat van aanhoudende onzekerheid. Een opoffering die hij maakte in de naam van democratische idealen. Iedere journalist die vervolgens zijn positie gebruikt om niet deze aperte misstanden aan de kaak te stellen, maar om Snowden op onjuiste gronden er van te betichten dat zijn actie niet deugt, levert niet alleen een stukje ongefundeerde journalistiek af; sterker nog, hij ondermijnt hiermee de vrijheid die hem in de eerste plaats de ruimte geeft om zulke evidente onzin te spuien. De heer de Wijk zou in de spiegel moeten kijken de volgende keer dat hij de vraag stelt wiens actie er niet deugt.

Tijmen Wisman is voorzitter van het Platform Bescherming Burgerrechten.

Afbeelding van Flickr|campact